نزول آیه اکمال


آيه اكمال
يكى ديگر از ده ‏ها آيه اى كه در جريان نصب الهى اميرالمؤمنين عليه ‏السلام به عنوان خليفه بلافصل رسول خدا صلى ‏الله‏ عليه ‏و ‏آله نازل شد «آيه اكمال» است.
«الْيَوْمَ يَئِسَ الَّذِينَ كَفَرُوا مِنْ دِينِكُمْ فَلا تَخْشَوْهُمْ وَ اخْشَوْن‏الْيَوْمَ أَكْمَلْتُ لَكُمْ دِينَكُمْ وَ أَتْمَمْتُ عَلَيْكُمْ نِعْمَتِى وَ رَضِيتُ لَكُمُ الْاِسْلامَ دِينا»
امروز كافران از شكست دين شما نا اميد شده ‏اند بنابراين از آنان مترسيد و از من بترسيد. امروز دينتان را براى شما كامل، و نعمتم را بر شما تمام كردم، واسلام را برايتان به عنوان دين پسنديدم.


شأن نزول آيه اكمال
پس از موفقيت رسول خدا صلى ‏الله‏ عليه ‏و ‏آله در اعلان و نصب رسمى ولايت و جانشينى اميرالمؤمنين عليه ‏السلام و بيعت عمومى با ايشان، آيه اكمال توسط جبرئيل نازل شد. در اين هنگام بود كه پيامبر اكرم صلى ‏الله‏ عليه ‏و ‏آله فرمودند:
اللّه‏ اكبر! اللّه‏ أَكْبَرُ ! عَلَى اِكْمَالِ الدِّينِ وَ اِتْمَامِ النِّعْمَةِ وَ رِضَى الرَّبِّ بِرِسَالَتِى وَ وَلَايَةِ عَلِىِّ بْنِ أَبِى طَالِبٍ بَعْدِى.
خدا بزرگ تر از آن است كه توصيف شود همان خداى بزرگى كه دين خود را كامل ساخت و نعمت خويش را بر ما تمام كرد و از رسالت من و ولايت على بن ابى‏طالب پس از من راضى و خشنود شد.
كمال دين به مسئله امامت است و دين اسلام، بدون امام منصوب از جانب خداوند متعال دينى ناقص خواهد بود كه مورد تأييد الهى نخواهد بود «اليوم أكملت لكم دينكم».
در ميان تمامى نعمات الهى، برترين و تمام ‏ترين نعمت، امام صالح است و بالاتر از آن، نعمت ديگرى وجود ندارد «أتممت عليكم نعمتى».
دين مورد رضا و پسند خداى منان، اسلام همراه با امامت است و  اسلام و مسلمانى منهاى امامت نه تنها مورد پسند و رضايت الهى نخواهد بود، بلكه مورد خشم و غضب خدا خواهد بود «و رضيت لكم الاسلام دينا».
افراد با ايمانى چون سلمان و ابوذر يا عمار و مقداد كه قبل از غدير، ولايت اميرالمؤمنين را پذيرفته بودند نيز پس از بيعت در غدير ايمانشان كامل شد. چرا كه در غديرخم، بيعت براى ۱۲ امام گرفته شد و دين كامل گشت.

.

آیه اکمال: بیان تفصیلی

آيه اكمال
يكى ديگر از ده‏ها آيه اى كه در جريان نصب الهى اميرالمؤمنين عليه‏السلام به عنوان
خليفه بلافصل رسول خدا صلى‏الله‏عليه‏و‏آله نازل شد «آيه اكمال» است.
«الْيَوْمَ يَئِسَ الَّذِينَ كَفَرُوا مِنْ دِينِكُمْ فَلا تَخْشَوْهُمْ وَ اخْشَوْن‏الْيَوْمَ أَكْمَلْتُ لَكُمْ دِينَكُمْ
وَ أَتْمَمْتُ عَلَيْكُمْ نِعْمَتِى وَ رَضِيتُ لَكُمُ الْاِسْلامَ دِينا»
امروز كافران از شكست دين شما نا اميد شده‏اند بنابراين از آنان مترسيد و از
من بترسيد. امروز دينتان را براى شما كامل، و نعمتم را بر شما تمام كردم، واسلام
را برايتان به عنوان دين پسنديدم.
شأن نزول آيه اكمال
پس از موفقيت رسول خدا صلى‏الله‏عليه‏و‏آله در اعلان و نصب رسمى ولايت و جانشينى
اميرالمؤمنين عليه‏السلام و بيعت عمومى با ايشان، آيه اكمال توسط جبرئيل نازل شد. در
اين هنگام بود كه پيامبر اكرم صلى‏الله‏عليه‏و‏آله فرمودند:
اللّه‏ اكبر! اللّه‏ُ أَكْبَرُ ! عَلَى اِكْمَالِ الدِّينِ وَ اِتْمَامِ النِّعْمَةِ وَ رِضَى الرَّبِّ بِرِسَالَتِى وَ وَلَايَةِ
عَلِىِّ بْنِ أَبِى طَالِبٍ بَعْدِى.
خدا بزرگ تر از آن است كه توصيف شود همان خداى بزرگى كه دين خود را
كامل ساخت و نعمت خويش را بر ما تمام كرد و از رسالت من و ولايت على بن
ابى‏طالب پس از من راضى و خشنود شد.
 
نكات و استدلال به آيه اكمال در اثبات حقانيت اميرالمؤمنين عليه‏السلام
انتصاب جانشين صالح براى رسول خدا صلى‏الله‏عليه‏و‏آله از جانب خداوند متعال موجب
يأس و نا اميدى كافران شد. بنابراين اگر انتخاب امامت جامعه الهى نباشد موجب
طمع دشمنان و نفوذ كافران در روزنه هدايت فردى و اجتماعى و نظام اعتقادى و
مديريتى جامعه مسلمين خواهد شد «اليوم يئس الّذين كفروا».
تا زمانى كه تمام مسلمين ولايت اميرالمؤمنين عليه‏السلام را نپذيرند، اذيت و آزار
كفار و مشركين ادامه خواهد داشت.
با نصب الهى امام و نا اميدى كافران جاى هيچ گونه ترس و نگرانى از دشمنان
نخواهد بود «فلا تخشوهم واخشون».
كمال دين به مسئله امامت است و دين اسلام، بدون امام منصوب از جانب
خداوند متعال دينى ناقص خواهد بود كه مورد تأييد الهى نخواهد بود «اليوم
أكملت لكم دينكم».
در ميان تمامى نعمات الهى، برترين و تمام‏ترين نعمت، امام صالح است و
بالاتر از آن، نعمت ديگرى وجود ندارد «أتممت عليكم نعمتى».
از مهم ترين سؤالات روز قيامت، سؤال از نعمت ولايت خواهد بود (لتسئلن
يومئذ عن النعيم).

 

.
.

پيامبر و على عليه‏السلام بر بالاى منبر ايستاده‏اند و همه چشم‏ها به آن‏ها خيره شده است . صداى پيامبر بار ديگر سكوت را مى‏شكند : «اى مردم ! چه كسى بر شما ولايت دارد ؟»
پيامبر ، منتظر پاسخ مردم است ، همه فرياد مى‏زنند : «خدا و پيامبر او» .
براى بار دوم پيامبر سؤل مى‏كند : «چه كسى بر شما ولايت دارد ؟» .
مردم دوباره مى‏گويند : «خدا و پيامبر او» .
و بار سوم هم پيامبر همان سؤل را مى‏كند و مردم همين جواب را مى‏دهند .
همه مسلمانان ، اطاعت از خدا و پيامبر را بر خود واجب مى‏دانند ، هيچ‏كس در ولايت خدا و پيامبر شك ندارد .
پيامبر دست على عليه‏السلام را در دست مى‏گيرد ، و تا آنجا كه مى‏تواند دست او را بالا مى‏آورد و با صداى بلند مى‏گويد : «مَنْ كُنْتُ مَوْلاهُ فَهذا عَلىٌّ مَوْلاهُ؛ هر كس من مولاى او هستم  اين على، مولاى اوست ».
سپس پيامبر چنين دعا مى‏كند: «خدايا ! هر كس على را دوست دارد تو او را دوست بدار ويارى كن ، و هر كس با على دشمنى كند با او دشمن باش و او را ذليل كن ».
پيامبر اين سخن خود را سه بار تكرار مى‏كند .  پيامبر مى‏خواهد همه مردم ، على عليه‏السلام را ببينند ، براى همين ، بازوىِ على عليه‏السلام را با
مهربانى مى‏گيرد و او را بلند مى‏كند .
اكنون على عليه‏السلام يك سر و گردن از پيامبر بالاتر قرار گرفته است .
 پيامبر على عليه‏السلام را اين‏گونه بلند كرده است  تا همه مردم ، امام خود را به خوبى ببينند .
صداى پيامبر به گوش مى‏رسد : «اى مردم ! اين على است كه برادر و جانشين من است ، او اميرمؤنان است و به همه علوم من آگاه است ».
و بعد از آن پيامبر مى‏گويد : «اى مردم آيا شنيديد ؟» . همه صدا مى‏زنند : «آرى ، اى رسول خدا !» .
پيامبر بار ديگر مى‏گويد : «آيا شنيديد ؟» . بار ديگر مردم جواب مى‏دهند : «آرى، اى رسول خدا !» .
اكنون پيامبر رو به آسمان مى‏كند و مى‏گويد : «خدايا ! تو شاهد باش كه من وظيفه خود را انجام دادم ، من سخن تو را براى اين مردم گفتم» .
و بعد از آن مى‏گويد : «اى جبرئيل ! تو هم شاهد باش» .
در اين ميان ، مردى از ميان جمعيّت سؤال مى‏‌كند : «اى رسول خدا ! منظور شما از اين كه على ، مولاى ماست ، چيست ؟» .
پيامبر با روى باز جواب او را مى‏دهد و مى‏‌گويد : «هر كس من پيامبر او هستم اين على امير اوست» .
على عليه‏السلام امير و آقاى همه مسلمانان است .
با اين سخنِ پيامبر ، ديگر براى هيچ‏كس شكّى نمانده است .
پيامبر بار ديگر مردم را مورد خطاب قرار مى‏دهد :
اى مردم ! هر دانشى كه خدا به من داده بود به على آموختم ، بدانيد فقط او مى‏تواند شما را به سوى رستگارى رهنمون كند ، از شما مى‏خواهم با او مخالفت نكنيد و از قبول ولايت او ، سرپيچى نكنيد .
آيا مى‏دانيد على ، اوّلين كسى بود كه به من ايمان آورد ؟ آيا آن روز را به ياد مى‏آوريد كه فقط من و على ، به خداى يگانه ايمان داشتيم و هيچ‏كس همراه ما نبود ؟
على كسى است كه بارها و بارها در مقابل دشمنان  ، جان خويش را به خطر انداخته است،  على ، پيش من از همه، عزيزتر است، او يارى كننده دين خدا و هدايت كننده شماست .
بدانيد كه عترت و خاندان هر پيامبرى از نسلِ خود او بوده است ، امّا عترت و خاندان من از نسلِ على مى‏باشد .
راه مستقيم را به شما نشان مى‏دهم ، بدانيد كه على و فرزندان او ، راه مستقيم هستند .
مردم ! خداوند مى‏فرمايد : «فَـٔامِنُوا بِاللّه‏ِ وَ رَسُولِهِ وَ النُّورِ الَّذِى أَنزَلْنَا »  «به خدا و  پيامبر و نورى كه نازل شده است ، ايمان بياوريد ».
اكنون بدانيد آن نورى كه شما بايد به آن ايمان بياوريد ، على و فرزندان او مى‏باشد .
اى مردم ! فضائل على بيش از آن است كه بتوانم براى شما بگويم ، آن‏قدر بگويم كه هر كس از او اطاعت كند به رستگارى بزرگى رسيده است .
من پيامبر خدا هستم و على جانشين من و فرزندان او ، امامانِ شما هستند  و آخرينِ آن‏ها، مهدى است.
مهدى همان كسى است كه يارى كننده دين خدا مى‏باشد و پيامبران قبل از من  به او بشارت داده‏اند، او از جانب خدا انتخاب شده است و وارث همه علم‏ها و دانش‏ها مى‏باشد، او ولىّ خدا در روى زمين مى‏باشد.
اى مردم ، سخنان مرا به كسانى كه در شهر و ديار خود هستند ، برسانيد .
پيامبر مى‏خواهد اين سخنان او به گوش همه مردم برسد.
آرى، اين همان خطبه غدير است كه تاريخ را مبهوتِ عظمت خود كرده است.
خطبه غدير، فريادِ بلندِ ولايت است .
بعد از لحظاتى . . .صداى اللّه‏ اكبرِ پيامبر در غدير مى‏پيچد .
خدايا چه خبر شده است ؟
گويا جبرئيل آمده و آيه جديدى را آورده است :
«الْيَوْمَ أَكْمَلْتُ لَكُمْ دِينَكُمْ وَأَتْمَمْتُ عَلَيْكُمْ نِعْمَتِى وَرَضِيتُ لَكُمُ الاْءِسْلامَ دِينًا».
«امروز دين را بر شما كامل كرده و نعمت خود را تمام نمودم و به اين راضى شدم كه اسلام ، دين شما باشد ».
پيامبر اين آيه را براى مردم مى‏خواند ، همه مردم مى‏فهمند كه اسلام با ولايتِ على عليه‏السلام كامل مى‏شود .
اسلام بدون ولايت ، دين ناقصى است  كه هرگز نمى‏تواند انسان را به كمال برساند .

.
.

آیه اکمال: بیان دانش آموزی

گویی تمام کوه و دشت در حال گوش دادن به سخنان پیامبرند؛حتی باد هم نمی‌وزد تا مبادا سکوت جلسه شکسته شود.پیامبر صلی الله علیه و آله و سلم فرمود:
خداوند از من راضی نمی‌شود،مگر دستورش را به شما برسانم.
ای مردم بدانید!خداوند او(علی علیه السلام) را سرپرست و امام شما قرار داده‌است.
 و پیروی از او واجب است.
خداوند مخالف او را لعنت می‌کند و پیروان او را می‌آمرزد.
پس از من علی علیه‌السلام سرپرست و امام شما است و پس از او امامت در فرزندان او است... .
پس از آن‌ پیامبر صلی الله علیه و آله و سلم از علم و شجاعت و ایمان ایشان گفت و این‌که او نخستین مسلمان است، فرمود: بترسید از این‌که با او مخالفت کنید و در آتشی بیفتید که هیزمش سنگ‌ها و انسان‌ها هستند.
جبرئیل آیه‌ای آورده‌است:
الیوم أکملت لکم دینکم و أتممت علیکم نعمتی و رضیت لکم الإسلام دینا.
(امروز دینتان را برای شما کامل کردم و نعمتم را برایتان تمام و کامل کردم و راضی شدم که اسلام دینتان باشد).
خدایا! با دوست او دوست باش و بادشمن او دشمن.خدایا! تو فرمودی که امامت پس از من برای حضرت علی علیه السلام است؛خدایا! پس از برگزیدن او... فرمودی که امروز دین بندگانت را کامل کردی و نعمتت را برایشان تمام نمودی و راضی شدی که اسلام دین‌شان باشد....
ای مردم!بیایید و به من تبریک بگویید و با علی علیه السلام بیعت کنید.
رسول خدا صلی الله علیه و آله و سلم عمامه‌ی خود را بر سر حضرت علی علیه السلام گذاشت و جمعیت یک‌به‌یک برای بیعت صف کشیدند.بیعت این جمعیت چقدر طول خواهد کشید!
برای بیعت زنان پیامبر صلی الله علیه و آله و سلم هم طشت آبی فراهم می‌شود . زنان از پشت پرده‌ای دست خود را در طشت می‌گذارند و این سوی پرده هم امیرالمؤمنین علیه السلام دست خود را در آب می‌گذارد.
هنوز بیعت تمام نشده‌است که منافقان در گوش یکدیگر شروع به پچ پچ می‌کنند.گویا باز نقشه‌ای دارند!
نکات:
1-معرفی همگانی حضرت علی علیه السلام آن‌قدر مهم بود که با انجام ندادن آن تمام زحمات پیامبر صلی الله علیه و آله و سلم هدر می‌رفت.
2-معرفی حضرت علی علیه السلام به جانشینی در فرازهای فراوانی از خطبه به چشم می‌خورد که ما تنها برخی از فرازهایش را آوردیم.
3-پیروی نکردن از حضرت علی علیه السلام انسان را اهل آتش جهنم می‌کند.
4-این حرف خنده‌داری است که بعضی‌ها می‌گویند:مولا یعنی دوست! رسول خدا صلی الله علیه و آله و سلم برای اعلام دوستی کاروانیان را سه روز معطل نمی‌کند.
5- بیشتر جمعیت غدیر را منافقان تشکیل می‌دادند.در روز غدیر ده‌ها هزار نفر با پیامبر صلی الله علیه و آله و سلم بیعت کردند اما تنها عده‌ی کمی به پیمانشان وفادار ماندند.
6- خداوند پس از اعلام جانشینی علی علیه‌السلام دین را کامل و پسندیده دانسته‌است؛خداوند از دینِ کسانی‌که جانشینی علی علیه‌السلام را قبول نکردند،راضی نیست.

.
.

آیه اکمال: پیوند مهدوی

تا به حال خیلی شنیده‌ایم که خداوند در غدیر فرمود:

(ِ الْيَوْمَ أَكْمَلْتُ لَكُمْ دينَكُمْ وَ أَتْمَمْتُ عَلَيْكُمْ نِعْمَتي‏ وَ رَضيتُ لَكُمُ الْإِسْلامَ دينا)

امروز دینتان را کامل کردم و نعمتم را تمام

اما این وعده در دوران ظهور محقق می‌شود؛ روزی که همه‌ی دنیا بر سر سفره‌‍ی دین الهی می‌نشینند و نعمت الهی بر بندگان تمام.

به همین علت است که شیخ صدوق نام کتابش را که درباره امام زمان است« کمال الدین و تمام النعمة» گذاشته است.

.


آیه اکمال

آیات

حُرِّمَتْ عَلَيْكُمُ الْمَيْتَةُ وَ الدَّمُ وَ لَحْمُ الْخِنْزيرِ وَ ما أُهِلَّ لِغَيْرِ اللَّهِ بِهِ وَ الْمُنْخَنِقَةُ وَ الْمَوْقُوذَةُ وَ الْمُتَرَدِّيَةُ وَ النَّطيحَةُ وَ ما أَكَلَ السَّبُعُ إِلاَّ ما ذَكَّيْتُمْ وَ ما ذُبِحَ عَلَى النُّصُبِ وَ أَنْ تَسْتَقْسِمُوا بِالْأَزْلامِ ذلِكُمْ فِسْقٌ الْيَوْمَ يَئِسَ الَّذينَ كَفَرُوا مِنْ دينِكُمْ فَلا تَخْشَوْهُمْ وَ اخْشَوْنِ الْيَوْمَ أَكْمَلْتُ لَكُمْ دينَكُمْ وَ أَتْمَمْتُ عَلَيْكُمْ نِعْمَتي‏ وَ رَضيتُ لَكُمُ الْإِسْلامَ ديناً فَمَنِ اضْطُرَّ في‏ مَخْمَصَةٍ غَيْرَ مُتَجانِفٍ لِإِثْمٍ فَإِنَّ اللَّهَ غَفُورٌ رَحيمٌ  (سوره مائده  آیه ۳ )
الْيَوْمَ أَكْمَلْتُ لَكُمْ دينَكُمْ وَ أَتْمَمْتُ عَلَيْكُمْ نِعْمَتي‏ وَ رَضيتُ لَكُمُ الْإِسْلامَ ديناً

 روایات
كتاب سليم بن قيس الهلالي، ج‏1، ص: 176
في الحديث 25 في تفسير قوله تعالى‏ «الْيَوْمَ أَكْمَلْتُ لَكُمْ دِينَكُمْ» هكذا: «قال سلمان الفارسيّ: يا رسول اللّه، بيّنهم لنا. فقال: عليّ أخي و وزيري و وصيّي و وارثي و خليفتي في أمّتي و وليّ كلّ مؤمن بعدي و أحد عشر إماما من ولده، الحسن و الحسين ثمّ التسعة من ولد الحسين واحدا بعد واحد».


الحديث الحادي عشر [1]
أَبَانٌ عَنْ سُلَيْمٍ‏ قَالَ‏ رَأَيْتُ عَلِيّاً ع فِي مَسْجِدِ رَسُولِ اللَّهِ ص فِي خِلَافَةِ عُثْمَانَ و.... ثُمَّ أَمَرَ فَنُودِي بِ الصَّلَاةَ جَامِعَةً ثُمَّ خَطَبَ فَقَالَ أَيُّهَا النَّاسُ أَ تَعْلَمُونَ أَنَّ اللَّهَ عَزَّ وَ جَلَّ مَوْلَايَ وَ أَنَا مَوْلَى الْمُؤْمِنِينَ وَ أَنَا أَوْلَى بِهِمْ مِنْ أَنْفُسِهِمْ قَالُوا بَلَى يَا رَسُولَ اللَّهِ قَالَ قُمْ يَا عَلِيُّ فَقُمْتُ فَقَالَ مَنْ كُنْتُ مَوْلَاهُ فَعَلِيٌّ هَذَا مَوْلَاهُ اللَّهُمَّ وَالِ مَنْ وَالاهُ وَ عَادِ مَنْ عَادَاهُ فَقَامَ سَلْمَانُ فَقَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ وَلَاءٌ كَمَا ذَا فَقَالَ وَلَاءٌ كَوَلَايَتِي‏ مَنْ كُنْتُ أَوْلَى بِهِ مِنْ نَفْسِهِ فَعَلِيٌّ أَوْلَى بِهِ مِنْ نَفْسِهِ فَأَنْزَلَ اللَّهُ تَعَالَى ذِكْرُهُ‏ الْيَوْمَ أَكْمَلْتُ لَكُمْ دِينَكُمْ وَ أَتْمَمْتُ عَلَيْكُمْ نِعْمَتِي وَ رَضِيتُ لَكُمُ الْإِسْلامَ دِيناً  فَكَبَّرَ النَّبِيُّ ص وَ قَالَ اللَّهُ أَكْبَرُ تَمَامُ نُبُوَّتِي‏  وَ تَمَامُ دِينِ اللَّهِ وَلَايَةُ عَلِيٍّ بَعْدِي فَقَامَ أَبُو بَكْرٍ وَ عُمَرُ فَقَالا يَا رَسُولَ اللَّهِ هَذِهِ الْآيَاتُ خَاصَّةٌ فِي عَلِيٍّ قَالَ بَلَى فِيهِ وَ فِي أَوْصِيَائِي إِلَى يَوْمِ الْقِيَامَة....


الحديث التاسع و الثلاثون [1] أَبَانُ بْنُ أَبِي عَيَّاشٍ عَنْ سُلَيْمٍ قَالَ سَمِعْتُ أَبَا سَعِيدٍ الْخُدْرِيَّ يَقُولُ‏ إِنَّ رَسُولَ اللَّهِ ص دَعَا النَّاسَ بِغَدِيرِ خُمٍّ فَأَمَرَ بِمَا كَانَ تَحْتَ الشَّجَرَةِ مِنَ الشَّوْكِ فَقُمَّ وَ كَانَ ذَلِكَ يَوْمَ الْخَمِيسِ‏  ثُمَّ دَعَا النَّاسَ إِلَيْهِ وَ أَخَذَ بِضَبْعِ عَلِيِّ بْنِ أَبِي طَالِبٍ ع فَرَفَعَهَا حَتَّى نَظَرْتُ‏  إِلَى بَيَاضِ إِبْطِ رَسُولِ اللَّهِ‏ص فَقَالَ مَنْ كُنْتُ مَوْلَاهُ فَعَلِيٌّ مَوْلَاهُ اللَّهُمَّ وَالِ مَنْ وَالاهُ وَ عَادِ مَنْ عَادَاهُ وَ انْصُرْ مَنْ نَصَرَهُ وَ اخْذُلْ مَنْ خَذَلَهُ قَالَ أَبُو سَعِيدٍ فَلَمْ يَنْزِلْ [عَنِ الْمِنْبَرِ]  حَتَّى نَزَلَتْ هَذِهِ الْآيَةُ- الْيَوْمَ أَكْمَلْتُ لَكُمْ دِينَكُمْ وَ أَتْمَمْتُ عَلَيْكُمْ نِعْمَتِي وَ رَضِيتُ لَكُمُ الْإِسْلامَ دِيناً  فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ ص اللَّهُ أَكْبَرُ عَلَى إِكْمَالِ الدِّينِ وَ إِتْمَامِ النِّعْمَةِ  وَ رِضَى الرَّبِّ بِرِسَالَتِي وَ بِوِلَايَةِ عَلِيٍّ مِنْ بَعْدِي فَقَالَ حَسَّانُ بْنُ ثَابِتٍ يَا رَسُولَ اللَّهِ ائْذَنْ لِي لِأَقُولَ فِي عَلِيٍّ ع أَبْيَاتاً فَقَالَ ص قُلْ عَلَى بَرَكَةِ اللَّهِ فَقَالَ حَسَّانُ يَا مَشِيخَةَ قُرَيْشٍ اسْمَعُوا قَوْلِي بِشَهَادَةٍ مِنْ رَسُولِ اللَّهِ [ثُمَّ أَنْشَأَ يَقُولُ‏]
أَ لَمْ تَعْلَمُوا أَنَّ النَّبِيَ‏  مُحَمَّداً        لَدَى دَوْحِ خُمٍّ حِينَ قَامَ مُنَادِياً
وَ قَدْ جَاءَ [جَاءَهُ‏] جِبْرِيلُ مِنْ عِنْدِ رَبِّهِ‏        بِأَنَّكَ مَعْصُومٌ فَلَا تَكُ وَانِيا
..

الكافي (ط - الإسلامية)، ج‏1، ص: 199
- أَبُو مُحَمَّدٍ الْقَاسِمُ بْنُ الْعَلَاءِ رَحِمَهُ اللَّهُ رَفَعَهُ عَنْ عَبْدِ الْعَزِيزِ بْنِ مُسْلِمٍ قَالَ: كُنَّا مَعَ الرِّضَا ع بِمَرْوَ فَاجْتَمَعْنَا فِي الْجَامِعِ يَوْمَ الْجُمُعَةِ فِي بَدْءِ مَقْدَمِنَا فَأَدَارُوا أَمْرَ الْإِمَامَةِ وَ ذَكَرُوا كَثْرَةَ اخْتِلَافِ النَّاسِ فِيهَا فَدَخَلْتُ عَلَى سَيِّدِي ع فَأَعْلَمْتُهُ خَوْضَ النَّاسِ فِيهِ فَتَبَسَّمَ ع ثُمَّ قَالَ يَا عَبْدَ الْعَزِيزِ جَهِلَ الْقَوْمُ وَ خُدِعُوا عَنْ آرَائِهِمْ إِنَّ اللَّهَ عَزَّ وَ جَلَّ لَمْ يَقْبِضْ نَبِيَّهُ ص حَتَّى أَكْمَلَ لَهُ الدِّينَ وَ أَنْزَلَ عَلَيْهِ الْقُرْآنَ فِيهِ تِبْيَانُ كُلِّ شَيْ‏ءٍ بَيَّنَ فِيهِ الْحَلَالَ وَ الْحَرَامَ وَ الْحُدُودَ وَ الْأَحْكَامَ وَ جَمِيعَ مَا يَحْتَاجُ إِلَيْهِ النَّاسُ كَمَلًا فَقَالَ عَزَّ وَ جَلَّ- ما فَرَّطْنا فِي الْكِتابِ مِنْ شَيْ‏ءٍ  وَ أَنْزَلَ فِي حَجَّةِ الْوَدَاعِ وَ هِيَ آخِرُ عُمُرِهِ ص‏ الْيَوْمَ أَكْمَلْتُ لَكُمْ دِينَكُمْ‏ وَ أَتْمَمْتُ عَلَيْكُمْ نِعْمَتِي وَ رَضِيتُ لَكُمُ الْإِسْلامَ دِيناً  وَ أَمْرُ الْإِمَامَةِ مِنْ تَمَامِ الدِّينِ وَ لَمْ يَمْضِ ص حَتَّى بَيَّنَ لِأُمَّتِهِ مَعَالِمَ دِينِهِمْ وَ أَوْضَحَ لَهُمْ سَبِيلَهُمْ وَ تَرَكَهُمْ عَلَى قَصْدِ سَبِيلِ الْحَقِّ وَ أَقَامَ لَهُمْ عَلِيّاً ع عَلَماً وَ إِمَاماً و...

خُطْبَةٌ لِأَمِيرِ الْمُؤْمِنِينَ علیه السلام وَ هِيَ خُطْبَةُ الْوَسِيلَةِ
- مُحَمَّدُ بْنُ عَلِيِّ بْنِ مَعْمَرٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَلِيِّ بْنِ عُكَايَةَ التَّمِيمِيِّ عَنِ الْحُسَيْنِ بْنِ النَّضْرِ الْفِهْرِيِّ عَنْ أَبِي عَمْرٍو الْأَوْزَاعِيِّ عَنْ عَمْرِو بْنِ شِمْرٍ عَنْ جَابِرِ بْنِ يَزِيدَ قَالَ: دَخَلْتُ عَلَى أَبِي جَعْفَرٍ علیه السلام.... فَخَرَجَ رَسُولُ اللَّهِ ص إِلَى حَجَّةِ الْوَدَاعِ ثُمَّ صَارَ إِلَى غَدِيرِ خُمٍّ فَأَمَرَ فَأُصْلِحَ لَهُ شِبْهُ الْمِنْبَرِ ثُمَّ عَلَاهُ وَ أَخَذَ بِعَضُدِي حَتَّى رُئِيَ بَيَاضُ إِبْطَيْهِ رَافِعاً صَوْتَهُ قَائِلًا فِي مَحْفِلِهِ مَنْ كُنْتُ مَوْلَاهُ فَعَلِيٌّ مَوْلَاهُ اللَّهُمَّ وَالِ مَنْ وَالاهُ وَ عَادِ مَنْ عَادَاهُ فَكَانَتْ عَلَى وَلَايَتِي وَلَايَةُ اللَّهِ وَ عَلَى عَدَاوَتِي عَدَاوَةُ اللَّهِ وَ أَنْزَلَ اللَّهُ عَزَّ وَ جَلَّ فِي ذَلِكَ الْيَوْمِ- الْيَوْمَ أَكْمَلْتُ لَكُمْ دِينَكُمْ‏ وَ أَتْمَمْتُ عَلَيْكُمْ نِعْمَتِي وَ رَضِيتُ لَكُمُ الْإِسْلامَ دِيناً  فَكَانَتْ وَلَايَتِي كَمَالَ الدِّينِ وَ رِضَا الرَّبِّ جَلَّ ذِكْرُهُ وَ أَنْزَلَ اللَّهُ تَبَارَكَ وَ تَعَالَى اخْتِصَاصاً لِي وَ تَكَرُّماً نَحَلَنِيهِ وَ إِعْظَاماً وَ تَفْصِيلًا مِنْ رَسُولِ اللَّه‏....


الأمالي( للصدوق)، ص: 2
حَدَّثَنَا الْحَسَنُ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ الْحَسَنِ بْنِ إِسْمَاعِيلَ السَّكُونِيُّ فِي مَنْزِلِهِ بِالْكُوفَةِ قَالَ حَدَّثَنِي إِبْرَاهِيمُ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ يَحْيَى النَّيْسَابُورِيُّ قَالَ حَدَّثَنَا أَبُو جَعْفَرِ بْنُ السَّرِيِّ وَ أَبُو نَصْرِ بْنُ مُوسَى بْنِ أَيُّوبَ الْخَلَّالُ قَالَ حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ سَعِيدٍ قَالَ حَدَّثَنَا ضَمْرَةُ بْنُ شَوْذَبٍ عَنْ مَطَرٍ عَنْ شَهْرِ بْنِ حَوْشَبٍ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ قَالَ: مَنْ صَامَ يَوْمَ ثَمَانِيَةَ عَشَرَ مِنْ ذِي الْحِجَّةِ كَتَبَ اللَّهُ لَهُ صِيَامَ سِتِّينَ شَهْراً وَ هُوَ يَوْمُ غَدِيرِ خُمٍّ لَمَّا أَخَذَ رَسُولُ اللَّهِ ص بِيَدِ عَلِيِّ بْنِ أَبِي طَالِبٍ ع وَ قَالَ أَ لَسْتُ‏ أَوْلى‏ بِالْمُؤْمِنِينَ‏ قَالُوا نَعَمْ يَا رَسُولَ اللَّهِ قَالَ مَنْ كُنْتُ مَوْلَاهُ فَعَلِيٌّ مَوْلَاهُ فَقَالَ لَهُ عُمَرُ بَخْ بَخْ يَا ابْنَ أَبِي طَالِبٍ أَصْبَحْتَ مَوْلَايَ وَ مَوْلَى كُلِّ مُسْلِمٍ فَأَنْزَلَ اللَّهُ عَزَّ وَ جَلَ‏ الْيَوْمَ أَكْمَلْتُ لَكُمْ دِينَكُمْ‏ ...


الأمالي (للطوسي) ، ص: 518
 أَخْبَرَنَا جَمَاعَةٌ، عَنْ أَبِي الْمُفَضَّلِ، قَالَ: حَدَّثَنَا أَبُو مُحَمَّدٍ الْفَضْلُ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ الْمُسَيَّبِ الشَّعْرَانِيُّ بِجُرْجَانَ، قَالَ: حَدَّثَنَا هَارُونُ بْنُ عَمْرِو بْنِ عَبْدِ الْعَزِيزِ بْنِ مُحَمَّدٍ أَبُو مُوسَى الْمُجَاشِعِيُّ، قَالَ: حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ جَعْفَرِ بْنِ مُحَمَّدٍ، عَنْ أَبِيهِ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ (عَلَيْهِ السَّلَامُ). قَالَ الْمُجَاشِعِيُّ: وَ حَدَّثْنَاهُ الرِّضَا عَلِيُّ بْنُ مُوسَى، عَنْ أَبِيهِ مُوسَى، عَنْ أَبِيهِ جَعْفَرِ بْنِ مُحَمَّدِ (عَلَيْهِمُ السَّلَامُ)، وَ قَالا جَمِيعاً عَنْ آبَائِهِمَا، عَنْ أَمِيرِ الْمُؤْمِنِينَ (عَلَيْهِ السَّلَامُ)، قَالَ: سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ (صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ) يَقُولُ: بَنِي الْإِسْلَامُ عَلَى خَمْسِ خِصَالٍ: عَلَى الشَّهَادَتَيْنِ وَ الْقَرِينَتَيْنِ. قِيلَ لَهُ: أَمَّا الشَّهَادَتَانِ فَقَدْ عَرَفْنَاهُمَا، فَمَا الْقَرِينَتَانِ قَالَ: الصَّلَاةُ وَ الزَّكَاةُ، فَإِنَّهُ لَا يُقْبَلُ أَحَدُهُمَا إِلَّا بِالْأُخْرَى، وَ الصِّيَامُ، وَ حِجُّ الْبَيْتِ‏ مَنِ اسْتَطاعَ إِلَيْهِ سَبِيلًا، وَ خُتِمَ ذَلِكَ بِالْوَلَايَةِ، فَأَنْزَلَ اللَّهُ (عَزَّ وَ جَلَّ): «الْيَوْمَ أَكْمَلْتُ لَكُمْ دِينَكُمْ وَ أَتْمَمْتُ عَلَيْكُمْ نِعْمَتِي وَ رَضِيتُ لَكُمُ الْإِسْلامَ دِيناً»


كشف الغمة في معرفة الأئمة (ط - القديمة)، ج‏1، ص: 292
وَ رَوَى الْخَطِيبُ فَخْرُ خُوَارِزْمَ أَيْضاً حَدِيثَ غَدِيرِ خُمٍ‏ وَ كَوْنَهُ ص أَخَذَ بِضَبْعِهِ حَتَّى نَظَرَ النَّاسُ إِلَى بَيَاضِ إِبْطِهِ ثُمَّ لَمْ يَفْتَرِقَا حَتَّى نَزَلَ‏ الْيَوْمَ أَكْمَلْتُ لَكُمْ دِينَكُمْ‏ الْآيَةَ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ ص اللَّهُ أَكْبَرُ عَلَى إِكْمَالِ الدِّينِ وَ إِتْمَامِ النِّعْمَةِ وَ رِضَا الرَّبِّ بِرِسَالَتِي وَ الْوَلَايَةِ لِعَلِيِّ بْنِ أَبِي طَالِبٍ ثُمَّ قَالَ اللَّهُمَّ وَالِ مَنْ وَالاهُ وَ عَادِ مَنْ عَادَاهُ وَ انْصُرْ مَنْ نَصَرَهُ وَ اخْذُلْ مَنْ خَذَلَهُ.


تفسير الصافي، ج‏2، ص: 52
...و رواه في المجمع عن الثّعلبيّ و الحسكاني و غيرهما من العامّة و في الكافي عن الباقر عليه السّلام في حديث ثمّ نزلت الولاية و انّما أتاه ذلك يوم الجمعة بعرفة انزل اللَّه تعالى‏ الْيَوْمَ أَكْمَلْتُ لَكُمْ دِينَكُمْ وَ أَتْمَمْتُ عَلَيْكُمْ نِعْمَتِي‏ و كان كمال الدّين بولاية عليّ بن أبي طالب صلوات اللَّه و سلامه عليه‏...


بحار الأنوار (ط - بيروت)، ج‏7، ص: 236
فر، تفسير فرات بن إبراهيم عُبَيْدُ بْنُ عَبْدِ الْوَاحِدِ رَفَعَهُ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ قَالَ: بَيْنَا نَحْنُ مَعَ النَّبِيِّ ص بِعَرَفَاتٍ إِذْ قَالَ أَ فِيكُمْ عَلِيُّ بْنُ أَبِي طَالِبٍ قُلْنَا بَلَى يَا رَسُولَ اللَّهِ فَقَرَّبَهُ مِنْهُ وَ ضَرَبَ يَدَهُ عَلَى مَنْكِبِهِ ثُمَّ قَالَ طُوبَى لَكَ يَا عَلِيُّ نَزَلَتْ عَلَيَّ آيَةٌ ذَكَرَنِي وَ إِيَّاكَ‏  فِيهَا سَوَاءً فَقَالَ‏ الْيَوْمَ أَكْمَلْتُ لَكُمْ دِينَكُمْ وَ أَتْمَمْتُ عَلَيْكُمْ نِعْمَتِي وَ رَضِيتُ لَكُمُ الْإِسْلامَ دِيناً
هَذَا جَبْرَئِيلُ يُخْبِرُنِي عَنِ اللَّهِ إِذَا كَانَ يَوْمُ الْقِيَامَةِ جِئْتَ أَنْتَ وَ شِيعَتُكَ رُكْبَاناً عَلَى نُوقٍ مِنْ نُورِ الْبَرْقِ يُطِيرُهُمْ فِي أَرْجَاءِ  الْهَوَاءِ يُنَادُونَ فِي عَرْصَةِ الْقِيَامَةِ نَحْنُ الْعَلَوِيُّونَ فَيَأْتِيهِمُ النِّدَاءُ مِنْ قِبَلِ اللَّهِ أَنْتُمُ الْمُقَرَّبُونَ الَّذِينَ‏ لا خَوْفٌ عَلَيْكُمُ الْيَوْمَ وَ لا أَنْتُمْ تَحْزَنُونَ‏.





..